Nhắc đến miền Tây Nam Bộ, người ta nhớ ngay đến vườn cây trĩu quả, kênh rạch chằng chịt và một đặc sản rất riêng: mùa nước nổi. Khác với lũ dữ ở miền Bắc hay miền Trung, lũ trên sông Cửu Long thường hiền hòa. Dòng nước từ thượng nguồn sông Mê Công mang theo phù sa, cá tôm và sinh kế cho cả vùng hạ lưu. Vậy mùa lũ trên sông Cửu Long kéo dài mấy tháng? Câu trả lời nằm ngay dưới đây.
Mùa lũ trên sông Cửu Long thường kéo dài mấy tháng?
Mùa lũ trên sông Cửu Long thường kéo dài từ 5 đến 6 tháng, phổ biến từ tháng 7 đến tháng 11 – 12 dương lịch. Thời gian có thể xê dịch nhẹ tùy cách xác định: theo sách giáo khoa, theo số liệu thủy văn, hay theo kinh nghiệm dân gian gắn với âm lịch. Dưới đây là các mốc thời gian thường dùng:
| Cách xác định | Bắt đầu | Kết thúc | Thời lượng | Đặc điểm |
|---|---|---|---|---|
| Phổ thông (SGK) | Tháng 7 DL | Tháng 11 DL | ~5 tháng | Trùng mùa mưa Nam Bộ |
| Thủy văn | Tháng 7 DL | Tháng 12 DL | ~6 tháng | Lưu lượng vượt trung bình năm |
| Dân gian (ÂL) | Tháng 7 ÂL | Tháng 10 ÂL | ~4 tháng | Mùa nước nổi, đỉnh lũ rằm tháng 9 |
Nhìn chung, khoảng tháng 7 – 11 là thời gian của mùa lũ. Đây là lúc nước dâng đều, tràn đồng, ít gây đột biến.
Xem thêm: Mùa lũ của sông thu bồn kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy
Diễn biến các giai đoạn trong một mùa lũ điển hình trên sông Cửu Long
Để hiểu nhịp sống của vùng đất Chín Rồng, cần nhìn mùa lũ như một chu kỳ có trật tự. Lũ sông Cửu Long không đến ồ ạt. Nước lên chậm, lan rộng và rút cũng chậm. Dưới đây là ba giai đoạn rõ ràng, gắn với địa hình Đồng bằng sông Cửu Long, lưu vực sông Mê Công và vai trò điều tiết của Biển Hồ Tonlé Sap (Campuchia).
Giai đoạn 1: Lũ đón đầu (Tháng 7 – Tháng 8)
Nước từ thượng nguồn Campuchia bắt đầu chảy vào Việt Nam qua Tân Châu (An Giang) và Châu Đốc. Mực nước tăng nhẹ. Dòng lũ len vào kênh rạch nội đồng, nhất là ở Đồng Tháp Mười và Tứ giác Long Xuyên.
Ở giai đoạn này, nước dâng chậm. Ruộng đồng còn kiểm soát được. Người dân chuẩn bị ngư cụ, nạo vét mương máng, sẵn sàng đón cá tôm đầu mùa.
Giai đoạn 2: Lũ chính vụ (Tháng 9 – Tháng 10)
Đây là trung tâm của mùa nước nổi. Nước phủ rộng cả thượng châu thổ và hạ châu thổ. Phù sa theo dòng lũ bồi đắp ruộng đồng.
- Đỉnh lũ: Thường rơi vào cuối tháng 9 hoặc nửa đầu tháng 10.
- Ngưỡng thủy văn:
- Trạm Tân Châu vượt khoảng 4,2 m
- Trạm Châu Đốc vượt khoảng 3,5 m
Khi đạt cao điểm, nhiều vùng trũng ngập sâu từ 0,5 m đến 4,0 m, tùy địa hình và hệ thống đê bao. Hoạt động đánh bắt thủy sản diễn ra sôi động nhất trong năm.
Xem thêm: Đỉnh lũ sông Hồng rơi vào tháng mấy?
Giai đoạn 3: Lũ rút (Tháng 11 – Tháng 12)
Từ tháng 11, mực nước bắt đầu hạ. Lũ rút chậm và đều. Đây là đặc trưng riêng của sông Cửu Long. Nhờ khả năng điều tiết của Biển Hồ Tonlé Sap, nước không rút đột ngột. Phù sa có thời gian lắng đọng, cải tạo đất. Nông dân bước vào giai đoạn chuẩn bị vụ đông xuân, tận dụng nền đất giàu dinh dưỡng sau lũ.
Các yếu tố quyết định thời gian và cường độ lũ sông Cửu Long
Vì sao mùa lũ trên sông Cửu Long kéo dài nhiều tháng nhưng lại hiền hòa hơn nhiều lưu vực khác? Nguyên nhân nằm ở ba yếu tố tự nhiên cốt lõi, chi phối trực tiếp thời gian lũ, biên độ mực nước và mức độ ngập.
Xem thêm: Ngập lụt ở Việt Nam kéo dài bao lâu?
Gió mùa Tây Nam
Gió mùa Tây Nam là nguồn cung mưa chủ đạo cho toàn bộ lưu vực sông Mê Công. Giai đoạn hoạt động mạnh kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, tạo ra phần lớn lượng dòng chảy năm.
- Đóng góp khoảng 80 – 90% lượng nước vào hệ thống sông.
- Khi mưa diện rộng ở thượng nguồn Lào, Thái Lan và Campuchia, lượng nước đổ về Đồng bằng sông Cửu Long tăng đều, không đột ngột.
- Đây là nền tảng khiến mùa lũ kéo dài 5 – 6 tháng, thay vì dồn vào thời gian ngắn.
Biển Hồ Tonlé Sap (Campuchia)
Biển Hồ Tonlé Sap hoạt động như một bể chứa tự nhiên khổng lồ của hệ thống Mê Công.
- Khi lũ lên, nước từ sông Mê Công chảy ngược vào Biển Hồ qua sông Tonlé Sap.
- Khi lũ rút, dòng chảy đảo chiều, nước từ hồ trả lại cho sông.
Cơ chế nạp – xả này làm giảm đỉnh lũ, đồng thời kéo dài thời gian ngập đồng ở miền Tây. Nhờ đó, lũ ít gây sốc thủy văn nhưng vẫn mang nhiều phù sa và nguồn lợi sinh thái.
Thủy triều Biển Đông và Biển Tây
Khu vực hạ lưu, đặc biệt là Cần Thơ, Vĩnh Long, Sóc Trăng, chịu tác động rõ rệt của thủy triều.
- Triều cường từ Biển Đông và Biển Tây có thể làm chậm quá trình thoát lũ.
- Khi nước lũ thượng nguồn trùng thời điểm triều dâng, tình trạng ngập đô thị kéo dài và nghiêm trọng hơn.
Yếu tố này không tạo ra lũ, nhưng làm gia tăng thời gian ngập ở vùng hạ châu thổ.
Tóm lại, mùa lũ trên sông Cửu Long thường kéo dài từ 5 đến 6 tháng, chủ yếu trong khoảng tháng 7 đến tháng 11 – 12 dương lịch. Đây không phải kiểu lũ đột ngột, dữ dội, mà là một chu kỳ nước lên, nước rút chậm rãi, gắn liền với gió mùa Tây Nam, vai trò điều tiết của Biển Hồ Tonlé Sap và tác động của thủy triều hạ lưu. Chính đặc điểm ấy khiến lũ miền Tây vừa nuôi dưỡng hệ sinh thái, vừa định hình sinh kế và văn hóa đặc trưng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
