Mùa lũ sông Thu Bồn kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12 hằng năm, trong đó đỉnh lũ cao nhất thường rơi vào tháng 10 và tháng 11. Đây là giai đoạn chịu ảnh hưởng mạnh của bão, áp thấp nhiệt đới và gió mùa Đông Bắc, khiến mực nước sông dâng nhanh và nguy cơ ngập lụt tăng cao ở vùng hạ lưu.
Tổng quan về hệ thống sông Thu Bồn
Hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn là một trong những lưu vực sông lớn và quan trọng nhất miền Trung Việt Nam, với diện tích khoảng 10.350 km². Con sông bắt nguồn từ sườn phía Đông dãy Trường Sơn, khu vực núi cao và dốc, tiêu biểu là vùng Ngọc Linh (cao khoảng 2.598 m). Địa hình này quyết định mạnh mẽ chế độ dòng chảy của sông.
Từ thượng nguồn, sông Thu Bồn chảy qua các huyện miền núi như Nam Trà My, Hiệp Đức, Nông Sơn, sau đó đổ về vùng đồng bằng Duy Xuyên, Điện Bàn và ra Biển Đông tại cửa Đại (Hội An). Dòng sông không chỉ cung cấp nguồn nước, phù sa và tiềm năng thủy điện, mà còn đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành hai Di sản Văn hóa Thế giới: Thánh địa Mỹ Sơn và Phố cổ Hội An.
Với lượng mưa trung bình năm rất cao, phổ biến từ 2.000 mm đến trên 4.000 mm, lưu vực Thu Bồn có chế độ lũ rõ rệt theo mùa. Mùa lũ của sông Thu Bồn thường kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, trong đó đỉnh lũ tập trung vào tháng 10 và tháng 11. Đây là giai đoạn chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc, bão và áp thấp nhiệt đới, khiến mực nước sông dâng nhanh, biên độ lũ lớn và thời gian lên, rút nước rất ngắn.
Chính sự kết hợp giữa địa hình dốc, mưa lớn tập trung và cửa sông ngắn đã tạo nên tính chất lũ dữ và bất ngờ của sông Thu Bồn, trở thành một trong những đặc điểm thủy văn điển hình của khu vực Trung Trung Bộ.
Mùa lũ sông Thu Bồn kéo dài từ tháng mấy đến tháng mấy?
Nếu ở Bắc Bộ, lũ thường xuất hiện sớm vào mùa hè, thì tại miền Trung, đặc biệt trên lưu vực sông Thu Bồn, mùa lũ lại dồn mạnh về cuối năm. Đây là đặc điểm điển hình của các hệ thống sông ngắn, dốc và chịu tác động trực tiếp của gió mùa Đông Bắc.
Mùa lũ của sông Thu Bồn thường kéo dài khoảng 4 tháng, từ tháng 9 đến tháng 12 hằng năm. Trong đó, đỉnh lũ cao nhất thường rơi vào tháng 10 và tháng 11, trùng với thời kỳ mưa lớn do bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động mạnh ở khu vực Trung Trung Bộ (Quảng Nam – Đà Nẵng).
Để thấy rõ sự khác biệt về thời gian lũ giữa các vùng, có thể so sánh như sau:
- Sông Hồng (Bắc Bộ): Mùa lũ từ tháng 6 đến tháng 10, đỉnh lũ sông Hồng thường vào tháng 8.
- Sông Thu Bồn (Trung Bộ): Mùa lũ từ tháng 9 đến tháng 12, đỉnh lũ cao nhất vào tháng 10 – 11.
- Hệ thống sông Cửu Long (Nam Bộ): Mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 11, đỉnh lũ phổ biến vào tháng 10.
Từ đó có thể thấy, mùa lũ sông Thu Bồn đến muộn nhưng cường độ lớn, thường gắn liền với những đợt mưa bão dữ dội cuối năm, gây ngập lụt nhanh ở vùng hạ lưu như Duy Xuyên, Điện Bàn và Hội An.
Phân kỳ các giai đoạn trong mùa lũ sông Thu Bồn
Mùa lũ sông Thu Bồn không diễn ra liên tục với cường độ cao trong suốt 4 tháng. Dựa trên lượng mưa, mực nước sông và các yếu tố khí tượng, mùa lũ tại lưu vực Vu Gia – Thu Bồn được chia thành ba giai đoạn rõ rệt.
Giai đoạn lũ sớm (tháng 9)
Đây là thời điểm mở đầu mùa mưa tại Quảng Nam – miền Trung. Các đợt mưa đầu mùa khiến mực nước sông bắt đầu dâng, nhưng tốc độ còn chậm. Vai trò chính của giai đoạn này là làm bão hòa đất sau mùa khô, tạo điều kiện cho lũ lớn hình thành ở các tháng tiếp theo.
Giai đoạn lũ chính vụ (tháng 10 – tháng 11)
Đây là tâm điểm của mùa lũ sông Thu Bồn. Khoảng 40 – 50% tổng lượng mưa năm tập trung trong hai tháng này. Lũ lên nhanh, biên độ lớn, thường gắn với bão, áp thấp nhiệt đới và mưa lớn kéo dài. Phần lớn các trận lũ lịch sử vượt mức báo động III trên sông Thu Bồn đều xảy ra vào tháng 11.
Xem thêm: Các mức báo động lũ lụt ở Việt Nam
Giai đoạn lũ muộn (tháng 12)
Lũ giai đoạn này chủ yếu do không khí lạnh tăng cường kết hợp với nhiễu động gió Đông từ Biển Đông. Mực nước không dâng quá đột ngột, nhưng thời gian rút lũ chậm. Nguyên nhân chính là ảnh hưởng của thủy triều tại khu vực cửa Đại – Hội An, khiến nước sông thoát ra biển kém hiệu quả.
Cách phân kỳ này cho thấy mùa lũ sông Thu Bồn kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12, nhưng mức độ rủi ro cao nhất tập trung vào tháng 10 và tháng 11.
Tóm lại, mùa lũ sông Thu Bồn kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12 là một quy luật thủy văn ổn định của miền Trung. Lũ mang theo phù sa và nguồn nước quý giá, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro do đặc tính lên nhanh, rút chậm và khó dự báo. Hiểu rõ thời gian và cơ chế hình thành lũ không chỉ phục vụ học tập, mà còn là kiến thức thiết yếu cho những ai đang sinh sống và làm việc tại lưu vực sông Thu Bồn.
