Chúng ta đang sống trong một kịch bản thủy văn bất thường. Nước có thể dâng vọt chỉ trong 12 giờ, nhưng lại ì ạch suốt nhiều tuần. Từ rốn lũ miền Trung đến các đô thị lớn, thời gian ngập không còn được tính bằng giờ hay ngày. Nó được đo bằng sức chịu đựng của con người, rủi ro ô nhiễm và nguy cơ dịch bệnh. Bài viết này 3Di sẽ giúp bạn hiểu rõ nước rút trong bao lâu ở từng khu vực, vì sao có nơi rút nhanh, có nơi kéo dài, và quan trọng nhất, đâu là thời điểm an toàn để trở về nhà.
Ngập lụt mất bao lâu để rút hết nước
Không có một con số chung cho mọi nơi. Thời gian nước rút tại Việt Nam thay đổi mạnh theo loại hình thiên tai, địa hình và hệ thống thoát nước.
| Loại hình lũ | Thời gian đạt đỉnh | Thời gian nước rút trung bình | Khu vực điển hình |
|---|---|---|---|
| Lũ quét | 3-6 giờ sau mưa lớn | < 24 giờ | Lai Châu, Sơn La, Tây Nguyên |
| Lũ sông | 2-3 ngày | 5-15 ngày | Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ, miền Trung |
| Ngập đô thị | 2-6 giờ (mưa lớn hoặc triều cường) | Rút khi hết mưa / triều xuống | Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng |
| Mùa nước nổi | Kéo dài liên tục | 3-4 tháng | An Giang, Đồng Tháp |
Lũ quét là kẻ sát nhân về tốc độ. Nước đến rất nhanh và rút cũng nhanh. Sau lũ, nguy cơ lớn nhất không phải nước mà là bùn đất, đá tảng và sạt lở taluy.
Ngược lại lũ sống là cuộc chiến về sức bền. Ở các vùng trũng thấp như Chương Mỹ (Hà Nội) hay Tân Hóa (Quảng Bình), nước rút chậm do địa hình lòng chảo. Dòng chảy còn bị cản bởi triều biển, mực nước sông chính và hiện tượng dâng nước ngược cửa sông. Khi ENSO và mưa cực đoan cùng lúc xảy ra, thời gian ngập có thể kéo dài hơn trung bình nhiều ngày.
Còn ngập lụt đô thị mang tính chu kỳ rõ rệt. Ở TP.HCM, nếu ngập do triều cường, nước thường dâng vào sáng sớm hoặc chiều tối. Sau vài giờ, nước rút. Tuy nhiên, hiện tượng này có thể lặp lại liên tục 4-6 ngày, đặc biệt khi mưa lớn trùng đỉnh triều và hệ thống thoát nước quá tải.
Vì sao lũ giai đoạn 2025 – 2026 lên nhanh và rút chậm?
Nếu bạn thấy các trận lụt gần đây dai dẳng hơn trước, đó không phải cảm giác chủ quan. Hiện tượng này có nền tảng khoa học rõ ràng. Giai đoạn 2025 – 2026 cho thấy sự dịch chuyển mạnh của thời tiết cực đoan, hình thành cơ chế giữ nước trên đất liền, khiến lũ đến nhanh nhưng rút rất chậm.
Nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng +1,2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Theo định luật Clausius – Clapeyron, cứ mỗi 1°C tăng lên, khí quyển giữ thêm khoảng 7% hơi nước.
Khi pha La Niña xuất hiện, hơi nước này không phân tán đều mà bị dồn nén vào các hệ thống mây đối lưu. Kết quả là:
- Mưa lớn tập trung trong thời gian rất ngắn
- Đất không kịp thẩm thấu
- Nước mặt dâng nhanh hơn khả năng thoát lũ tự nhiên
Đây là nguyên nhân cốt lõi khiến lũ năm 2025 lên nhanh chỉ trong vài giờ.
Một yếu tố then chốt khác là sự lấn sâu về phía Tây của áp cao cận nhiệt đới Tây Thái Bình Dương. Khối khí này hoạt động như một bức tường vô hình trong khí quyển.
Thay vì di chuyển nhanh, bão và áp thấp nhiệt đới bị giữ lại trên cùng một khu vực, thường là miền Trung hoặc miền Bắc Việt Nam. Hệ quả là:
- Mưa kéo dài nhiều ngày tại một điểm
- Lũ sau chồng lên lũ trước
- Nước chưa kịp rút thì đợt mưa mới đã bắt đầu
Đây là lý do chính khiến lũ năm 2025 – 2026 rút chậm bất thường.
Tại nhiều đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, tỷ lệ hoàn chỉnh của hệ thống thoát nước chỉ đạt khoảng 64%. Bề mặt bê tông, nhựa đường và nhà cao tầng đã thay thế gần như toàn bộ không gian thấm nước tự nhiên.
Trong điều kiện này:
- Mưa lớn 30 phút có thể gây ngập 3 – 4 giờ
- Nước chỉ có thể thoát qua cống ngầm đã quá tải
- Triều cường làm tắc cửa xả, khiến nước bị nhốt lại trong đô thị
Sự kết hợp giữa mưa cực đoan và hạ tầng không theo kịp là nguyên nhân khiến ngập đô thị ngày càng kéo dài.
Tóm lại, lũ giai đoạn 2025 – 2026 không chỉ là vấn đề lượng mưa. Đó là kết quả cộng hưởng của biến đổi khí hậu, La Niña, blocking khí quyển và đô thị hóa thiếu thấm nước. Khi các yếu tố này trùng nhau, lũ không còn tuân theo quy luật cũ: đến nhanh hơn, rút chậm hơn và để lại rủi ro kéo dài cho con người.
Xem thêm: Thực trạng lũ lụt ở Việt Nam năm 2024 – 2025
Thời gian nước lũ rút tại ba miền Việt Nam
Dựa trên dữ liệu thiên tai cuối năm 2024 và kịch bản dự báo 2025, có thể thấy thời gian nước rút giữa các vùng có sự chênh lệch rất lớn. Sự khác biệt này đến từ địa hình, hệ thống đê điều, cửa sông và tác động của triều biển. Dưới đây là bức tranh thực tế để bạn chủ động kế hoạch ứng phó và tái thiết.
Miền Bắc
Sau bão Yagi và các đợt mưa cực đoan, miền Bắc hình thành một chuẩn ngập mới. Thời gian nước rút không còn đồng đều mà phụ thuộc trực tiếp vào vị trí so với hệ thống đê sông Hồng.
Vùng ven sông Bùi (Chương Mỹ, Hà Nội)
Đây là rốn lũ điển hình của đồng bằng Bắc Bộ. Địa hình thấp hơn mực nước sông Hồng khiến nước không thể tự thoát. Thời gian ngập thường kéo dài 9-11 ngày và chỉ giảm khi hệ thống bơm cưỡng bức vận hành liên tục.
Vùng ven sông Tích (Quốc Oai, Hà Nội)
Thời gian ngập trung bình 6-8 ngày. Mức độ phụ thuộc lớn vào cường độ mưa và khả năng tiêu thoát nội đồng.
Hạ lưu sông Cà Lồ và sông Nhuệ
Nước rút nhanh hơn nhờ độ dốc và khả năng thoát ra sông lớn. Thời gian ngập phổ biến 2-4 ngày.
Khu vực ngoài đê sông Hồng – Thái Bình
Nước rút sau 3 – 5 ngày, nhưng biến động mạnh theo chế độ vận hành của các hồ thủy điện thượng nguồn như Hòa Bình và Tuyên Quang.
Miền Trung
Miền Trung chịu tác động của sông ngắn, dốc, kết hợp triều cường tại cửa sông. Điều này tạo ra hiện tượng ngập sâu, rút chậm.
Rốn lũ Tân Hóa (Quảng Bình)
Mực nước có thể dâng 2-3 mét và duy trì trong 7-10 ngày. Nhờ mô hình nhà phao, người dân đã chuyển từ chạy lũ sang sống chung với lũ. Thực phẩm và nhu yếu phẩm thường được dự trữ cho ít nhất 10 ngày để đảm bảo an toàn.
Hiệu ứng cửa sông
Khi lũ từ thượng nguồn đổ về trùng thời điểm triều cường tại các cửa sông như Nhật Lệ, nước bị dồn ứ và không thể thoát ra biển. Thời gian ngập vì thế kéo dài thêm 2-3 ngày so với điều kiện bình thường.
Miền Nam
Tại TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ, ngập lụt chủ yếu đến từ triều cường, không phải lũ sông truyền thống.
Đỉnh triều thường rơi vào ngày Rằm và mùng 1 Âm lịch. Mỗi đợt triều cường kéo dài 4-6 ngày, lặp lại theo tháng.
Nước thường dâng cao vào hai thời điểm cố định:
- Sáng sớm: 5h – 8h
- Chiều tối: 16h – 19h
Sau khi qua đỉnh triều, nước rút trong khoảng 2-4 giờ, nhưng tình trạng ngập có thể tái diễn liên tục trong nhiều ngày liền.
Tóm lại, câu hỏi “lũ lụt kéo dài bao lâu” không có một đáp án duy nhất. Với cư dân đô thị, ngập có thể chỉ vài giờ. Với người dân Đồng bằng sông Cửu Long, mùa nước nổi có thể kéo dài vài tháng. Nhưng điều quan trọng hơn thời gian là cách chúng ta chủ động rút ngắn tác động của thảm họa đối với gia đình mình.
