Bạn có biết ranh giới giữa an toàn và thảm họa khi lũ lụt xảy ra đôi khi chỉ nằm ở một việc duy nhất: chuẩn bị trước? Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm cho bão mạnh hơn, mưa cực đoan hơn và lũ lụt ngày càng khó dự báo, việc đợi nước đến chân mới nhảy có thể trả giá bằng tài sản, thậm chí là sinh mạng. Những cơn bão lớn và các trận lũ lịch sử trong những năm gần đây cho thấy: cứu hộ không phải lúc nào cũng đến kịp.
Vì vậy, câu hỏi “Lũ lụt cần chuẩn bị những gì?“không đơn thuần là một danh sách đồ dùng. Đó là một kế hoạch sinh tồn. Một hệ thống phòng ngừa giúp bạn và gia đình đứng vững trong 72 giờ đầu tiên, giai đoạn nguy hiểm nhất của thiên tai.
Đánh giá mức độ rủi ro của lũ lụt trước khi chuẩn bị
Trước khi mua sắm hay tích trữ, bạn cần hiểu rõ mình đang sống trong vùng rủi ro nào. Mỗi khu vực có đặc điểm địa hình, mối nguy và chiến lược ứng phó khác nhau.
Vùng trũng thấp, ven sông, hạ lưu đê điều
Nguy cơ chính là ngập sâu, nước lên nhanh và bị cô lập nhiều ngày. Chiến lược ưu tiên là sơ tán sớm khi có cảnh báo từ chính quyền hoặc cơ quan khí tượng thủy văn.
Khu vực đô thị, nhà phố và chung cư
Nguy cơ thường gặp là ngập cục bộ, mất điện, mất nước sạch, gián đoạn thông tin. Chiến lược phù hợp là trú ẩn tại chỗ, chuẩn bị đủ nhu yếu phẩm và phương án an toàn trong nhà.
Vùng núi, trung du
Rủi ro lớn nhất là lũ quét và sạt lở đất, xảy ra nhanh và rất khó thoát thân. Chiến lược bắt buộc là di dời khẩn cấp ngay khi mưa lớn kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Theo các khuyến cáo quốc tế về quản lý rủi ro thiên tai và cứu hộ khẩn cấp, 72 giờ đầu sau lũ là khoảng thời gian:
- Lực lượng cứu hộ chưa thể tiếp cận tất cả khu vực bị cô lập
- Giao thông, điện, nước và viễn thông dễ bị gián đoạn hoàn toàn
- Nguy cơ tai nạn, nhiễm bệnh và thiếu nước sạch cao nhất
Điều đó có nghĩa là bạn phải tự cung tự cấp ít nhất 3 ngày, bao gồm nước uống, thực phẩm, y tế và thông tin liên lạc.
Một sai lầm phổ biến là tâm lý trông chờ hoàn toàn vào cứu trợ. Thực tế cho thấy, những gia đình chuẩn bị tốt thường:
- Bình tĩnh hơn khi lũ đến
- Ít thiệt hại hơn về người và tài sản
- Phục hồi nhanh hơn sau thiên tai
Hãy xem việc chuẩn bị ứng phó lũ lụt như một dạng bảo hiểm sinh mạng. Không ai mong dùng đến, nhưng khi cần, nó có thể tạo ra khác biệt sống còn. Chuẩn bị không khiến bạn hoảng sợ. Chuẩn bị giúp bạn kiểm soát được tình huống.
Dự trữ nguồn nước trước khi lũ lụt xảy ra
Trong bão lũ tồn tại một nghịch lý nguy hiểm: nước ở khắp nơi nhưng không có nước an toàn để uống. Nước lũ thường nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, hóa chất và kim loại nặng. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp, tả, lỵ, thương hàn sau thiên tai.
Xem thêm: Tác động của lũ lụt đến môi trường như thế nào?
Theo khuyến cáo y tế và cứu trợ khẩn cấp:
- Ít nhất 4 lít/người/ngày
- 2 lít để uống trực tiếp
- 2 lít cho nấu ăn và vệ sinh tối thiểu
Chuẩn bị đủ cho 72 giờ đầu, giai đoạn dễ bị cô lập nhất sau lũ. Không tập trung toàn bộ nước ở một chỗ. Hãy chia nhỏ nguồn dự trữ để giảm rủi ro thất thoát.
- Bồn nước inox trên mái: khóa van, chốt nắp kín trước mùa mưa
- Can nhựa thực phẩm đặt trong nhà, nơi cao ráo
- Bồn tắm: bơm đầy nước sạch để dội toilet khi mất nước máy
Phân tán nguồn nước giúp bạn chủ động hơn khi một khu vực bị ô nhiễm hoặc hư hỏng. Tuyệt đối không uống nước lũ trực tiếp, dù nhìn có vẻ trong. Thay vào đó, bạn hãy làm theo quy trình 3 bước sau để xử lý nguồn nước theo khuyến cáo từ y tế:
Bước 1: Làm trong nước
Mục tiêu là loại bỏ bùn đất và cặn lơ lửng.
- Dùng phèn chua hoặc
- Lọc qua vải sạch, khăn cotton nhiều lần
Nếu nước còn đục, hóa chất khử trùng sẽ bị cặn bẩn hấp thụ, làm giảm hiệu quả diệt khuẩn.
Bước 2: Khử trùng bằng hóa chất
Chỉ sử dụng chế phẩm được Bộ Y tế cấp phép.
| Hóa chất | Liều lượng chuẩn | Cách sử dụng |
|---|---|---|
| Cloramin B 0,25g | 1 viên / 25 lít nước | Nghiền nhỏ, hòa tan đều |
| Aquatabs 67mg | 1 viên / 20 lít nước | Thả trực tiếp, chờ tan |
| Cloramin B bột | ~3g / 300 lít | Dùng cho bể lớn, khuấy kỹ |
Sau khi cho hóa chất, bắt buộc chờ ít nhất 30 phút trước khi dùng. Nếu nước đạt chuẩn có mùi clo nhẹ, còn mùi quá nồng thì hãy mở nắp, chờ thêm 30 phút cho bay bớt khí.
Bước 3: Đun sôi
Hóa chất chỉ tiêu diệt vi sinh vật, không loại bỏ hoàn toàn kim loại nặng và độc tố. Vì vậy, luôn đun sôi nước đã khử trùng trước khi uống. Đây là lớp bảo vệ cuối cùng để giảm rủi ro nhiễm bệnh sau lũ lụt.
Chuẩn bị lương thực cho mùa bão lũ
Chuẩn bị lương thực cho bão lũ không có nghĩa là tích trữ vô tội vạ. Thực phẩm hết hạn, khó ăn hoặc quá mặn sẽ nhanh chóng trở thành gánh nặng. Thay vào đó, hãy áp dụng chiến thuật kho dự trữ luân chuyển, được sử dụng phổ biến trong quản lý khẩn cấp và hậu cần gia đình.
Kho dựa trữ luân chuyển có nguyên tắc rất đơn giản:
- Chỉ mua những thực phẩm gia đình vẫn ăn hằng ngày
- Mua với số lượng gấp đôi bình thường
- Ăn đồ cũ trước, mua mới bù vào sau
Nhờ vậy, kho thực phẩm luôn tươi, an toàn và sẵn sàng cho tình huống lũ lụt kéo dài nhiều ngày. Các danh mục thực phẩm sinh tồn cần có cho kho thực phẩm:
- Thực phẩm năng lượng chính
- Lương khô quân đội (Bay, BB702): Nhỏ gọn, giàu calo, đóng gói chân không, chống nước tốt. Phù hợp cho di chuyển và sơ tán.
- Đồ hộp (thịt hộp, cá hộp, pate): Vỏ kim loại bền, hạn chế chuột bọ và nước lũ. Có thể ăn ngay, không cần đun nấu.
- Thực phẩm bổ sung năng lượng nhanh
- Sô-cô-la, bánh quy, ngũ cốc ăn liền
- Các loại hạt: điều, lạc, hạnh nhân
- Thanh năng lượng: Những thực phẩm này giúp duy trì đường huyết và thể lực trong điều kiện căng thẳng.
- Dinh dưỡng cho nhóm dễ tổn thương
- Sữa tiệt trùng, sữa bột cho trẻ em và người cao tuổi
- Vitamin tổng hợp để bổ sung vi chất khi thiếu rau xanh trong nhiều ngày
Mẹo nhỏ: Khi mất điện, hãy hạn chế mở cửa tủ lạnh. Một chiếc tủ lạnh đóng kín có thể giữ lạnh ngăn mát trong 4 giờ và ngăn đông tới 48 giờ (nếu đầy ắp). Bạn có thể mua đá khô hoặc làm đông các chai nước muối để kéo dài thời gian giữ lạnh.
Xem thêm: Những việc cần làm khi có lũ lụt xảy ra
Chuẩn bị đầy đủ túi sơ cấp cứu chuẩn y tế khi xảy ra lũ lụt
Trong điều kiện lũ lụt, nhà thuốc có thể đóng cửa, giao thông bị chia cắt và dịch bệnh dễ bùng phát. Khi đó, một túi sơ cấp cứu được chuẩn bị đúng cách sẽ trở thành tuyến phòng thủ y tế đầu tiên của gia đình. Hãy xem đây là hiệu thuốc tại gia, đủ để xử lý các vấn đề sức khỏe phổ biến trong những ngày đầu sau lũ. Dưới đây là các nhóm thuốc thiết yếu cần có:
Nhóm tiêu hóa
Sau lũ, bệnh đường ruột thường gia tăng do nước và thực phẩm nhiễm bẩn. Nguy cơ thường gặp sau lũ là tiêu chảy cấp, lỵ, tả, thương hàn, mất nước và rối loạn điện giải. Vì vậy bạn cần chuẩn bị các thuốc sau:
- Berberin: hỗ trợ điều trị lỵ, tiêu chảy do vi khuẩn
- Oresol (ORS): bù nước và điện giải, giảm nguy cơ tử vong do mất nước
- Smecta: bảo vệ niêm mạc ruột
- Men vi sinh: phục hồi hệ vi khuẩn đường ruột
Nhóm da liễu và sát trùng
Nước lũ bẩn làm tăng nguy cơ nhiễm trùng da và vết thương hở. Gây ra các nguy cơ như nước ăn chân, nấm da, trầy xước nhiễm khuẩn, viêm mô mềm. Bạn cần chuẩn bị:
- Thuốc bôi trị nấm (kẽm oxyd, ketoconazole)
- Cồn 70 độ để sát khuẩn nhanh
- Povidone-Iodine (Betadine) để xử lý vết thương
- Băng gạc vô trùng
- Băng cá nhân chống nước
Nhóm bệnh mạn tính
Với người có bệnh nền, việc thiếu thuốc có thể nguy hiểm hơn cả lũ lụt. Nếu gia đình có người mắc bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản thì phải dự trữ thuốc đủ dùng từ 7 – 14 ngày, kèm đơn thuốc hoặc hướng dẫn sử dụng.
Ngoài ra, bạn nên chuẩn bị thêm các vật dụng nhỏ nhưng cực kỳ cần thiết trong xử lý khẩn cấp như: Kéo y tế, nhíp, nhiệt kế, găng tay y tế dùng một lần. Và hãy lưu ý các điều sau:
- Thuốc nên để trong hộp kín, chống nước, đặt ở vị trí cao
- Kiểm tra hạn sử dụng định kỳ, đặc biệt là Oresol và thuốc mạn tính
- Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định y tế
Chuẩn bị túi dự phòng khẩn cấp và kế hoạch sơ tán
Khi lệnh sơ tán được ban hành, bạn thường chỉ có vài phút để rời đi. Lúc đó, mọi sự chần chừ đều nguy hiểm. Cách duy nhất để không hoảng loạn là chuẩn bị sẵn túi khẩn cấp cho mỗi thành viên trong gia đình. Túi dự phòng khẩn cấp không phải để mang theo mọi thứ. Nó là bộ sinh tồn di động, đủ dùng trong 72 giờ đầu sau sơ tán. Vậy trong túi dự phòng này cần có những gì?
- Nhu yếu phẩm cơ bản
- Nước uống và lương khô: đủ dùng 72 giờ/người
- Đèn pin công suất cao + pin dự phòng (ưu tiên pin rời, số lượng nhiều)
- Còi cứu hộ: phát tín hiệu khi bị mắc kẹt hoặc cần trợ giúp
- Dụng cụ sinh tồn cá nhân
- Dao đa năng
- Bật lửa hoặc diêm chống nước
- Áo mưa bộ (nhẹ, gọn, chống thấm tốt)
- Giấy tờ và tài chính
- Bản sao giấy tờ tùy thân (CMND/CCCD, sổ hộ khẩu, bảo hiểm) bọc nhựa chống nước
- Tiền mặt, ưu tiên tiền lẻ để giao dịch khi ATM, ngân hàng và ví điện tử không hoạt động
Ngoài ra, bạn cần chuẩn bị bên mình một chiếc điện thoại, vì nó có thể trở thành thiết bị cứu mạng nếu được chuẩn bị đúng cách. Đầu tiên, bạn hãy cài đặt Mini App “Phòng chống thiên tai Việt Nam” trên Zalo. Bật tính năng Kết nối cứu trợ (SOS) cho phép gửi định vị GPS và hình ảnh trực tiếp đến lực lượng chức năng.
Và bạn cũng nên chuẩn bị sẵn các ứng dụng bản đồ ngập lụt
- UDI Maps: hỗ trợ tra cứu khu vực ngập tại TP.HCM
- HSDC Maps: cung cấp dữ liệu ngập úng và lộ trình an toàn tại Hà Nội
Những công cụ này giúp bạn tránh đường ngập sâu, tìm tuyến di chuyển an toàn và rút ngắn thời gian tiếp cận cứu hộ.
Chuẩn bị ứng phó lũ lụt không bao giờ là thừa. Trong thiên tai, những vật dụng rất nhỏ như đèn pin, viên lọc nước hay một gói Oresol có thể trở thành yếu tố quyết định an toàn và sinh mạng của bạn và gia đình.
Đừng đợi đến khi bản tin thời tiết phát cảnh báo khẩn cấp mới bắt đầu lo lắng. Khi đó, thời gian đã không còn đứng về phía bạn. Hãy hành động sớm: rà soát lại ngôi nhà, kiểm tra nguồn nước, lương thực, thuốc men và chuẩn bị túi Go-Bag cho từng thành viên ngay từ hôm nay.
Sự bình tĩnh, chủ động và an tâm trong ngày lũ đến không phải là may mắn. Đó là kết quả của sự chuẩn bị có kế hoạch trước khi thiên tai xảy ra.
