Lũ lụt tại Việt Nam không còn mang tính chu kỳ. Mưa cực đoan, triều cường và biến đổi khí hậu khiến nước dâng nhanh, sâu và khó lường. Trong bối cảnh đó, mỗi quyết định trong vài phút đầu có thể quyết định sự sống còn. Khi nước tràn vào nhà, bạn cần làm gì trước: cắt điện, di dời xe, hay tìm nguồn nước uống an toàn? Dưới đây là quy trình hành động khẩn cấp dựa trên khuyến nghị của Bộ Y Tế, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), FEMA và các tổ chức cứu hộ quốc tế được 3Di tổng hợp.
Nguyên tắc khi rơi vào tình trạng lũ lụt nghiêm trọng
Khi nước bắt đầu dâng, hoảng loạn là rủi ro lớn nhất. Hãy dừng lại vài giây, hít thở sâu và kích hoạt ngay các kênh liên lạc an toàn. Đây là những thông tin cứu sinh cần nhớ và sử dụng đúng lúc.
| Đầu số | Chức năng | Khi nào cần gọi |
|---|---|---|
| 112 | Tìm kiếm Cứu nạn Quốc gia | Bị cô lập hoàn toàn; cần giải cứu khẩn cấp (thuyền, trực thăng). |
| 114 | Cảnh sát PCCC & Cứu nạn | Sập nhà, mắc kẹt, cháy nổ, điện giật. |
| 115 | Cấp cứu Y tế | Chấn thương, đuối nước, bệnh lý cấp tính. |
| EVN | Sự cố điện khẩn cấp | Yêu cầu cắt điện khu vực ngập sâu. |
| TP.HCM: 1900 545454 | ||
| Miền Bắc: 1900 6769 |
Kênh thông tin khi mất mạng di động
- VOV Giao thông (91 MHz): Kênh radio duy trì phát sóng khi 4G/Wi-Fi gián đoạn; cập nhật ngập, phân luồng, cứu hộ.
- Ứng dụng cảnh báo ngập thời gian thực:
- TP.HCM: UDI Maps – hình ảnh camera điểm ngập, cảnh báo triều cường.
- Toàn quốc: TTGT (Thông tin Giao thông) – tránh tuyến đường bị chia cắt.
Ngoài ra, nước lũ không chỉ sâu mà còn chảy mạnh và mang năng lượng lớn. Hãy tuân thủ tuyệt đối ba điều sau:
Không lội qua dòng nước chảy xiết khi mực nước trên 15 cm
Theo FEMA, chỉ 15 cm nước chảy đã đủ làm ngã một người trưởng thành. Ở mức 30 cm, dòng nước có thể cuốn trôi xe máy. Nếu không nhìn thấy đáy, hãy coi đó là nguy hiểm.
Không lại gần cột điện hoặc trạm biến áp trong bán kính 20 m
Nước là chất dẫn điện. Khi dây điện chạm nước, khu vực xung quanh xuất hiện điện áp bước. Chỉ cần đứng trong vùng này, dòng điện có thể chạy qua cơ thể và gây tử vong ngay lập tức.
Không tự ý quay về nhà khi chưa có thông báo an toàn
Sau lũ, nền đất yếu, nguy cơ sạt lở cao. Điện rò rỉ, khí độc, rắn và côn trùng thường ẩn nấp trong nhà. Chỉ quay lại khi có xác nhận an toàn từ chính quyền địa phương hoặc lực lượng chức năng.
Giai đoạn 1: Chuẩn bị và gia cố trước khi nước lũ dâng
Đừng chờ nước vào nhà mới hành động. Hãy chuyển từ tư duy đối phó sang phòng vệ kỹ thuật. Danh sách dưới đây giúp bạn giảm rủi ro ngay từ đầu, trước khi lũ lụt đạt đỉnh.
Hãy tự chủ động thiết lập vùng an toàn cho điện và thiết bị gia dụng trong nhà bằng các việc sau:
- Kê cao tủ lạnh, máy giặt, ổ cắm điện, ổ chia nguồn lên ít nhất 1 m so với mức lũ lịch sử tại khu vực sinh sống.
- Ngắt cầu dao tổng (CB) ngay khi nước có nguy cơ tràn sàn. Nếu còn thời gian, dùng băng keo chống nước bọc kín các đầu dây điện hở để giảm nguy cơ chập điện.
- Khóa van an toàn, dùng dây thừng hoặc xích neo chặt bình gas vào vị trí cố định. Bình gas trôi nổi, va đập là nguyên nhân hàng đầu gây cháy nổ trong mùa lũ.
Ngòa ra, việc chuẩn bị túi sơ cứu thông thường là chưa đủ. Môi trường ngập nước làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, nấm da và bệnh đường tiêu hóa. Hãy bổ sung các hạng mục sau:
- Ketoconazole / Dermacol: điều trị nấm kẽ chân, nước ăn chân do ngâm nước bẩn kéo dài.
- Oresol (gói bột hoặc viên sủi): bù nước, điện giải khi bị tiêu chảy cấp, tình trạng phổ biến sau lũ.
- Povidone-Iodine (Betadine): sát khuẩn vết thương hở, giảm nguy cơ uốn ván và Leptospirosis.
- Natri Clorid 0,9%: rửa mắt và mũi ngay sau khi tiếp xúc với nước lũ để loại bỏ vi khuẩn.
- Đèn pin đội đầu: giúp rảnh hai tay khi bế trẻ em, di chuyển đồ đạc hoặc leo trèo thoát hiểm trong đêm.
Xem thêm: Biện pháp phòng chống lũ lụt hiệu quả nhất hiện nay tại Việt Nam
Giai đoạn 2: Kỹ năng ứng biến khi đang ngập lụt
Khi buộc phải di chuyển hoặc bị mắc kẹt giữa lũ, kỹ năng thực hành là yếu tố quyết định khả năng sống sót. Hãy hành động chậm, đúng kỹ thuật và ưu tiên bảo toàn tính mạng.
Kỹ thuật lái xe qua vùng ngập (chỉ áp dụng khi bắt buộc)
Tắt điều hòa (AC) ngay lập tức. Vì quạt gió của hệ thống điều hòa có thể hất nước vào khoang động cơ, gây chập điện hoặc làm nước lọt vào đường hút gió. Sau đó hãy:
- Chuyển về số thấp (số 1 hoặc số L).
- Giữ ga đều, tốc độ 10-15 km/h.
- Tạo một làn sóng hình cung trước mũi xe. Làn sóng này đẩy nước sang hai bên, hình thành vùng trũng ít nước ngay trước khoang động cơ, giúp bảo vệ cổ hút gió.
Nếu động cơ tắt giữa dòng nước, tuyệt đối không đề nổ lại. Việc khởi động sẽ hút nước vào buồng đốt, gây thủy kích, phá hủy động cơ. Hãy gọi cứu hộ giao thông và rời xe khi an toàn.
Kỹ năng thoát hiểm và phát tín hiệu cứu nạn
Thoát hiểm theo chiều thẳng đứng. Di chuyển lên tầng cao nhất hoặc mái nhà. Tránh di chuyển ngang trong dòng nước chảy.
Chỉ lên gác xép nếu có lối thoát ra mái. Gác xép kín bằng trần nhựa hoặc thạch cao rất nguy hiểm. Nước dâng có thể chặn hoàn toàn lối ra. Chuẩn bị búa, xà beng hoặc vật cứng để phá trần khi cần.
Phát tín hiệu SOS
- Âm thanh: Dùng còi cứu hộ hoặc gõ vật kim loại (xoong, nồi) vào ống nước hay lan can. Âm thanh kim loại truyền xa và ít tốn sức hơn la hét.
- Ánh sáng: Ban đêm, dùng đèn pin phát tín hiệu SOS quốc tế: 3 nháy ngắn – 3 nháy dài – 3 nháy ngắn.
Giai đoạn 3: Phục hồi sau khi lũ lụt kết thúc
Nước rút không đồng nghĩa đã an toàn. Đây là giai đoạn rủi ro cao nhất về ngộ độc hóa chất, điện giật và dịch bệnh truyền nhiễm. Hãy xử lý theo quy trình chuẩn, không làm theo cảm tính.
Xử lý nước uống sau khi lũ lụt
Nhiều ca ngộ độc xảy ra vì nhầm nồng độ giữa hóa chất tẩy rửa và hóa chất xử lý nước uống. Hãy làm đúng thứ tự và đúng liều. Làm trong (phèn chua hoặc lọc vải) rồi khử khuẩn (Cloramin B), sau đó đun sôi.
Định lượng an toàn xử lý nước
Xử lý nước uống
- Hóa chất: Viên Cloramin B 0,25 g
- Tỷ lệ: 1 viên / 25 lít nước
- Thời gian chờ: ≥ 30 phút (bắt buộc)
Xử lý nước sinh hoạt
- Hóa chất: Bột Clo 25-30%
- Tỷ lệ: 10 g (≈ 1 thìa) / 1 m³ (1.000 lít)
- Thời gian chờ: 30 phút
Tẩy rửa sàn nhà/WC
- Hóa chất: Bột Clo 25-30%
- Tỷ lệ: 100 g / 10 lít nước
- Cách dùng: Lau rửa, để khô tự nhiên
Tuyệt đối không nên làm các điều sau để xử lý nước:
- Không uống nước ngay sau khi thả viên khử khuẩn. Phải chờ ít nhất 30 phút để Clo tiêu diệt vi khuẩn và bay hơi bớt.
- Nước đã khử khuẩn vẫn nên đun sôi để đạt mức an toàn cao nhất.
An toàn điện sau lũ
Theo khuyến cáo của EVN, không đóng điện ngay khi nước vừa rút. Bên ngoài có thể khô, nhưng bên trong thiết bị vẫn ẩm. Quy trình an toàn:
- Sấy khô: Mở vỏ thiết bị. Dùng quạt hoặc máy sấy ở nhiệt thấp (< 60°C) để làm khô bo mạch.
- Đo kiểm cách điện: Dùng đồng hồ VOM đo điện trở cách điện.
- Chỉ đóng điện khi điện trở ≥ 0,5 MΩ (Mega-ohm).
- Không có chuyên môn: Gọi thợ điện để kiểm tra.
Phòng dịch bệnh sau mùa lũ
Môi trường ẩm bẩn làm tăng nguy cơ bệnh truyền nhiễm. Hãy đi khám ngay khi có dấu hiệu sau:
Sốt xuất huyết
- Sốt cao đột ngột 39-40°C, đau hốc mắt, đau cơ, mệt mỏi.
- Có thể xuất hiện chấm xuất huyết dưới da.
Lưu ý: Không dùng Aspirin hoặc Ibuprofen để hạ sốt vì làm tăng nguy cơ xuất huyết. Ưu tiên Paracetamol theo chỉ dẫn y tế.
Bệnh tả / tiêu chảy cấp
- Phân lỏng toàn nước như nước vo gạo, nôn mửa liên tục.
- Dấu hiệu mất nước: mắt trũng, da khô, khát nhiều.
Xử trí ngay: Uống ORESOL đúng cách để bù nước và đến cơ sở y tế sớm nhất.
Lũ lụt có thể cuốn đi nhà cửa và tài sản, nhưng không thể cuốn mất kiến thức và sự chuẩn bị đúng cách. Khi bạn hiểu rõ cách kê kích thiết bị điện, xử lý nước bằng Cloramin B, hay ứng biến an toàn trong vùng ngập, bạn không chỉ bảo vệ bản thân mà còn góp phần giảm rủi ro cho gia đình và cộng đồng.
Hành động ngay để sẵn sàng trước mùa mưa lũ, vì an toàn không đến từ may mắn. An toàn đến từ sự chủ động và chuẩn bị hôm nay. Bắt đầu ngay để bảo vệ những điều quan trọng nhất của bạn.
