Lũ lụt ở Việt Nam ngày càng khó lường do biến đổi khí hậu, mưa cực đoan và nước dâng nhanh. Với bà con nuôi trồng thủy sản, chỉ một đêm lũ có thể cuốn trôi công sức cả năm. Tin tốt là: nếu chuẩn bị đúng và sớm, rủi ro thất thoát có thể giảm mạnh. Dưới đây là các giải pháp thực tế, dễ áp dụng, phù hợp khuyến cáo của Bộ NN&PTNT và định hướng thích ứng của FAO.
Chuẩn bị chủ động trước mùa mưa lũ
Trong nuôi trồng thủy sản, phòng ngừa luôn rẻ hơn khắc phục. Chuẩn bị tốt quyết định phần lớn khả năng giữ lại con giống, sản lượng và vốn đầu tư.
Gia cố ao đầm và hệ thống tiêu thoát nước
Ao nuôi đất cần được kiểm tra và gia cố theo thứ tự ưu tiên:
- Nâng cao bờ bao: Đắp bờ cao hơn mực lũ lịch sử tại địa phương ít nhất 0,5 m để tránh tràn bờ.
- Lắp đặt đăng chắn, lưới bao: Dùng lưới nilon hoặc lưới HDPE bền, cao 40- 50 cm tính từ mặt bờ. Ghim sâu xuống đất 20 – 30 cm để ngăn cá, tôm thoát qua chân lưới.
- Khơi thông cống rãnh: Nạo vét kênh mương quanh ao. Đảm bảo nước mưa, nước lũ thoát nhanh, giảm áp lực lên bờ và cống.
Xem thêm: Lũ lụt cần chuẩn bị những nhu yếu phẩm và thuốc men gì
Bảo vệ lồng bè trên sông và ven biển
Lồng bè chịu tác động trực tiếp của dòng chảy xiết, rác trôi và sóng lớn. Cần áp dụng các biện pháp sau:
- Neo đa điểm (3 điểm trở lên): Giúp lồng bè phân tán lực, giảm nguy cơ đứt neo khi nước chảy mạnh.
- Chủ động di chuyển lồng bè: Khi có tin áp thấp nhiệt đới hoặc bão, đưa lồng vào khu vực kín gió, dòng chảy nhẹ, vụng vịnh an toàn.
- Lắp lưới chắn mặt lồng: Ngăn cá nhảy ra ngoài khi môi trường biến động, nước dâng hoặc sóng tràn mặt lồng.
Quản lý con giống và dự phòng vật tư thiết yếu
| Hạng mục | Quy chuẩn thực hiện | Mục đích |
|---|---|---|
| Thu hoạch sớm (thu tỉa) | Khi thủy sản đạt cỡ thương phẩm | Thu hồi vốn, giảm mật độ |
| Lương thực & thuốc men | Đủ dùng cho người ≥ 7 ngày | Đảm bảo an toàn sinh hoạt |
| Vôi bột (CaCO₃) | 7 – 10 kg/100 m² (rải quanh bờ) | Ổn định pH, khử trùng |
| Vitamin C & men tiêu hóa | 2 – 3 g/kg thức ăn | Tăng sức đề kháng |
| Máy phát điện & sục khí | Kiểm tra định kỳ, đủ nhiên liệu | Duy trì oxy khi mất điện |
Kiểm soát môi trường nước và điều chỉnh dinh dưỡng cho thủy sản
Khi lũ xảy ra, môi trường ao nuôi biến đổi rất nhanh. Nước mưa lớn làm ngọt hóa đột ngột, gây phân tầng nước, giảm pH và thiếu oxy hòa tan. Đây là những tác nhân chính gây stress, làm tôm cá suy yếu và chết hàng loạt nếu không xử lý kịp thời.
Vì vậy việc kiểm soát môi trường nước rất quan trọng, việc này giúp giữ nước ao ổn định, đủ oxy và hạn chế sốc môi trường. Và để kiểm soát môi trường nước cho thủy sản tốt, bạn hãy tham khảo những điều sau:
- Xả nước tầng mặt: Nước mưa có tỷ trọng thấp thường nằm trên bề mặt. Chủ động mở ống xả tràn để rút bớt lớp nước này, tránh hiện tượng ngọt hóa nhanh.
- Bón vôi quanh bờ ao: Rải vôi bột CaCO₃ với liều khoảng 10 kg/100 m² dọc theo bờ. Mưa sẽ hòa tan vôi và đưa vào ao, giúp ổn định pH, giảm độ đục và hạn chế mầm bệnh.
- Vận hành hệ thống sục khí: Chạy quạt nước hoặc máy sục khí liên tục 24/24 để phá vỡ phân tầng nước. Đảm bảo DO ≥ 4 mg/l, giúp tôm cá hô hấp tốt và giảm stress.
Ngoài ra, trong điều kiện lũ, khả năng bắt mồi của tôm cá giảm rõ rệt. Cho ăn sai cách sẽ làm đáy ao ô nhiễm nhanh hơn. Vì vậy hãy:
- Giảm khẩu phần thức ăn: Giảm ít nhất 50% lượng thức ăn hằng ngày. Khi mưa bão lớn hoặc nước biến động mạnh, có thể ngừng cho ăn tạm thời để tránh dư thừa.
- Bổ sung chất tăng đề kháng: Khi cho ăn trở lại, trộn Vitamin C và men vi sinh theo đúng liều khuyến cáo. Điều này giúp tăng sức đề kháng, hỗ trợ hệ tiêu hóa và phục hồi nhanh sau stress môi trường.
Xem thêm: Lũ lụt ảnh hưởng đến cây trồng như thế nào?
Quy trình phục hồi và xử lý dịch bệnh thủy sản sau khi lũ rút
Khi nước rút, nguy cơ dịch bệnh tăng cao. Chất hữu cơ và mầm bệnh từ thượng nguồn tích tụ, phân hủy nhanh, làm suy giảm chất lượng nước. Xử lý đúng thời điểm sẽ quyết định khả năng phục hồi của vụ nuôi.
Hãy thực hiện vệ sinh môi trường theo nguyên tắc “nước rút đến đâu, làm sạch đến đó”. Ưu tiên làm sạch triệt để để cắt đứt nguồn lây nhiễm.
- Thu gom rác và thủy sản chết: Không xả rác hay xác chết ra môi trường. Thu gom và chôn lấp sâu ≥ 0,8 m, rắc vôi bột (CaCO₃) hoặc phun hóa chất sát trùng nồng độ phù hợp để tiêu diệt mầm bệnh.
- Ổn định các chỉ tiêu hóa lý: Bón vôi bột 2 – 4 kg/100 m³ nước ao để lắng phù sa, nâng pH và khử mùi đáy. Sau đó, dùng Iodine hoặc BKC (Benzalkonium Chloride) để khử trùng nguồn nước theo hướng dẫn kỹ thuật.
Kèm theo xử lý bệnh thường gặp và kế hoạch thả bù giống vì sau lũ, cá và tôm suy yếu, dễ nhiễm bệnh vi khuẩn. Dưới đây là 2 loại bệnh phổ biến xuất hiện ở thủy sản sau mùa lũ:
- Cá: xuất huyết do Aeromonas spp.
- Tôm: hoại tử gan tụy cấp
Đây là phác đồ phòng và trị bệnh vi khuẩn cho thủy sản sau lũ:
| Hoạt chất | Liều phòng (3 – 5 ngày) | Liều trị (7 – 10 ngày) | Đối tượng |
|---|---|---|---|
| Doxycycline | 0,1 – 0,3 g/kg thức ăn | 0,2 – 0,6 g/kg thức ăn | Cá tra, cá rô phi |
| Oxytetracycline | 1 – 2 g/kg thức ăn | 2 – 4 g/kg thức ăn | Cá nước ngọt |
| Probiotics (vi sinh) | Theo hướng dẫn NSX | Tăng gấp đôi | Tôm nước lợ |
Lưu ý: Chỉ thả thủy sản khi môi trường ao đã ổn định (pH, độ trong, oxy hòa tan). Chọn con giống có giấy kiểm dịch, nguồn gốc rõ ràng từ cơ sở uy tín để tránh tái bùng phát dịch.
Lũ lụt là thiên tai, nhưng thất thoát thủy sản lại có thể phòng tránh được nếu chúng ta chuẩn bị kỹ và áp dụng đúng kỹ thuật. Rủi ro lớn nhất không phải là nước dâng, mà là sự chủ quan. Hãy bắt đầu gia cố ao đầm và dự trữ vật tư ngay hôm nay để bảo vệ thành quả lao động của mình.
