Nếu bạn từng sống hoặc du lịch tại Nam Bộ, bạn sẽ quen với kiểu thời tiết sáng nắng, chiều mưa. Tuy nhiên, không phải cơn mưa nào cũng giống nhau. Có một giai đoạn mà bầu trời gần như xám đặc cả ngày, độ ẩm bão hòa và mưa rả rích kéo dài nhiều hôm liền. Vậy mùa nào ở miền Nam có mưa dầm dề? Câu trả lời chính xác là cuối mùa mưa, tập trung mạnh nhất vào tháng 9 và tháng 10.
Mùa gì ở miền Nam thường có mưa dầm dề
Khí hậu Nam Bộ không chia thành bốn mùa như miền Bắc. Khu vực này chỉ có hai mùa rõ rệt: mùa mưa và mùa khô. Nếu bạn đang tìm thời điểm có những đợt mưa dầm dề, câu trả lời nằm ở nửa cuối mùa mưa, đặc biệt là tháng 9 và tháng 10.
Theo số liệu khí hậu nhiều năm tại Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận, tháng 9 thường là tháng có:
- Lượng mưa cao nhất năm (trung bình khoảng 6.5 inches).
- Số ngày mưa nhiều nhất (khoảng 16 – 17 ngày).
- Xác suất có mưa trong ngày lên tới hơn 60% vào cuối tháng.
Trong giai đoạn này, mưa không còn là những cơn rào ngắn. Thay vào đó là các đợt mưa vừa đến mưa to kéo dài nhiều ngày liên tiếp, có thể từ 5 – 10 ngày. Trời âm u cả ngày. Độ ẩm cao. Ánh nắng xuất hiện rất ít.
Để dễ hình dung, chúng ta hãy cùng so sánh sự khác biệt bản chất giữa những cơn mưa rào đầu mùa và đợt mưa dầm cuối mùa qua bảng dưới đây:
| Tiêu chí | Mưa rào đầu mùa (Tháng 5 – 7) | Mưa dầm cuối mùa (Tháng 9 – 10) |
|---|---|---|
| Cường độ | Rất to, xối xả | Vừa đến to, kéo dài |
| Thời gian | 1 – 2 giờ, thường vào chiều | Cả ngày, nhiều ngày liên tiếp |
| Bầu trời | Mưa xong trời quang | Âm u, mây xám cả ngày |
| Độ ẩm | Tăng nhanh rồi giảm | Cao và bão hòa liên tục |
Sự khác biệt nằm ở tính liên tục. Mưa đầu mùa thường mạnh nhưng ngắn. Mưa cuối mùa không quá dữ dội, nhưng kéo dài và dai dẳng.
Thông tin thêm, mưa dầm thường bắt đầu manh nha từ tháng 7 Âm lịch (khoảng tháng 8 Dương lịch). Dân gian gọi đây là thời điểm của mưa ngâu. Câu chuyện Ngưu Lang – Chức Nữ gắn với những cơn mưa rả rích, sùi sụt kéo dài nhiều ngày.
Về khí tượng, đây là giai đoạn gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh và dải hội tụ nhiệt đới dịch chuyển xuống phía Nam. Lượng hơi ẩm tăng cao. Hệ quả là mưa diện rộng xuất hiện với tần suất dày hơn.
Xem thêm: Mùa mưa ở miền nam bắt đầu từ tháng mấy?
Nguyên nhân khí tượng nào gây ra mưa dầm ở Nam Bộ?
Mưa dầm dề ở Nam Bộ không phải hiện tượng ngẫu nhiên. Nó là kết quả của ba cơ chế khí tượng quy mô lớn cùng hoạt động trong giai đoạn cuối mùa mưa, đặc biệt vào tháng 9 – 10.
Dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ) dịch chuyển xuống phía Nam
Yếu tố quan trọng nhất là Dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ). Đây là vùng hội tụ của các khối không khí nóng ẩm từ hai bán cầu. Khi ITCZ dịch chuyển xuống gần hoặc vắt ngang khu vực Nam Bộ, nó tạo ra một vùng nhiễu động mạnh và kéo dài. Không khí ẩm bị đẩy lên cao, ngưng tụ thành mây dày và gây mưa trên diện rộng.
Đặc điểm của mưa do ITCZ:
- Phạm vi rộng.
- Thời gian kéo dài nhiều ngày.
- Cường độ không quá dữ dội nhưng liên tục.
Chính tính liên tục này tạo nên hiện tượng mưa dầm.
Gió mùa Tây Nam hoạt động mạnh
Song song với ITCZ là sự tăng cường của Gió mùa Tây Nam. Luồng gió này mang hơi ẩm từ Vịnh Thái Lan và biển Đông.
Khi gió mùa thổi mạnh và ổn định, nó liên tục bổ sung độ ẩm cho tầng khí quyển thấp. Nếu ITCZ đóng vai trò kích hoạt mưa, thì gió mùa Tây Nam chính là nguồn tiếp nhiên liệu. Nhờ đó, mưa có thể kéo dài 5 – 10 ngày mà không dứt hẳn.
Hoàn lưu bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông
Tháng 9 và 10 cũng là cao điểm mùa bão trên Biển Đông. Dù bão ít khi đổ bộ trực tiếp vào sâu trong Nam Bộ, nhưng hoàn lưu từ bão nhiệt đới và áp thấp nhiệt đới vẫn có thể tác động mạnh.
Hoàn lưu này làm tăng cường gió Tây Nam, gây hội tụ ẩm mạnh hơn. Hệ quả là xuất hiện các đợt mưa dầm diện rộng, đôi khi kèm theo dông mạnh, lốc xoáy cục bộ và sét đánh.
Xem thêm: Mùa mưa ở miền nam có những đặc điểm gì?
Hệ quả thủy văn và tác động của chuỗi ngày mưa dầm ở Nam Bộ
Mưa dầm kéo dài vào tháng 9 – 10 tại Nam Bộ không chỉ gây cảm giác u ám. Nó tác động trực tiếp đến đô thị, nông nghiệp và hệ thống thủy văn tự nhiên.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, mưa dầm cuối mùa thường trùng với các đợt triều cường rằm tháng 8 – 9 Âm lịch. Khi triều dâng trên sông Sài Gòn, mực nước hạ lưu tăng cao. Nước mưa từ nội đô không thể thoát ra sông. Hệ thống cống thoát nước bị khóa từ phía ngoài. Hệ quả:
- Ngập úng cục bộ trên diện rộng.
- Giao thông tê liệt nhiều giờ.
- Sinh hoạt và kinh doanh bị gián đoạn.
Tuy nhiên, tại vựa lúa Đồng bằng Sông Cửu Long, những đợt mưa lớn kéo dài vừa có lợi trong việc thau chua rửa mặn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Mưa dầm dề kết hợp nước lũ thượng nguồn đổ về có nguy cơ phá vỡ các đê bao nuôi trồng thủy sản.
Tóm lại, mưa dầm dề ở Nam Bộ không xuất hiện ngẫu nhiên, mà tập trung rõ rệt vào cuối mùa mưa, đặc biệt trong tháng 9 – 10. Đây là thời điểm các hình thái như Dải hội tụ nhiệt đới, Gió mùa Tây Nam và hoàn lưu bão trên Biển Đông cùng tác động, tạo nên những chuỗi ngày mưa kéo dài, trời âm u và độ ẩm bão hòa.
