Cứ mỗi mùa hè – thu, câu hỏi “bão thường vào tháng mấy?” lại trở thành mối quan tâm hàng đầu tại Việt Nam. Thực tế, mùa bão không chỉ có một mốc thời gian cố định, mà còn thay đổi theo từng năm, từng khu vực và chịu ảnh hưởng mạnh từ ENSO cũng như biến đổi khí hậu. Hãy cùng 3Di tìm hiểu xem bão thường xảy ra vào tháng mấy ở bài viết này!
Mùa bão ở Việt Nam bắt đầu và kết thúc khi nào?
Theo số liệu khí tượng nhiều thập kỷ, mùa bão tại Việt Nam thường bắt đầu từ tháng 6 và kết thúc vào tháng 11, một số năm có thể kéo dài sang đầu tháng 12. Đây là giai đoạn các điều kiện khí quyển và đại dương hội tụ đầy đủ để hình thành áp thấp nhiệt đới, bão và siêu bão trên Biển Đông.
Vì sao bão tập trung vào giai đoạn này? Bão không xuất hiện ngẫu nhiên. Để hình thành, cần ba điều kiện chính:
- Nhiệt độ mặt nước biển ≥ 26,5°C, cung cấp năng lượng cho đối lưu mạnh
- Dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh, tạo ra nhiễu động khí quyển
- Gió đứt tầng thấp yếu, giúp xoáy bão phát triển ổn định
Từ tháng 6 đến tháng 10, các yếu tố này đồng loạt đạt đỉnh, khiến Biển Đông trở thành vùng phát sinh bão dày đặc nhất trong năm. Dữ liệu tổng hợp từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (NCHMF) và NOAA cho thấy bão tập trung mạnh vào nửa cuối năm.
| Tháng | Số bão (xấp xỉ) | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Tháng 5 | 12 | Bão sớm, hiếm |
| Tháng 6 | 35 | Bắt đầu mùa |
| Tháng 7 | 60 | Tăng nhanh |
| Tháng 8 | 70 | Cao |
| Tháng 9 | 95 | Cao điểm |
| Tháng 10 | 95 | Cao điểm |
| Tháng 11 | 60 | Cuối mùa |
| Tháng 12 | 25 | Bão muộn |
Tháng 9 và tháng 10 là cao điểm của cao điểm, chiếm phần lớn số cơn bão đổ bộ hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam.
Xem thêm: Lũ lụt ở Việt Nam thường xảy ra vào tháng mấy?
Vì sao bão thường đi từ Bắc vào Nam?
Một đặc điểm rất rõ của mùa bão Việt Nam là thời điểm ảnh hưởng khác nhau theo vùng miền. Bão không đổ bộ đồng loạt mà có xu hướng xuất hiện sớm ở miền Bắc, sau đó dịch dần xuống miền Trung và miền Nam.
Nguyên nhân chính nằm ở áp cao cận nhiệt đới Thái Bình Dương. Đầu mùa, khối áp cao này án ngữ phía Nam, buộc bão di chuyển lên các vĩ độ cao như Bắc Bộ. Về cuối năm, áp cao suy yếu và lùi xuống phía Nam, mở hành lang cho dải hội tụ nhiệt đới và bão hoạt động ở các vĩ độ thấp hơn, tức Trung Bộ và Nam Bộ.
Dựa trên dữ liệu khí tượng nhiều năm, mùa bão ở Việt Nam có thể chia thành ba giai đoạn rõ rệt, tương ứng với từng khu vực địa lý.
Đầu mùa (Tháng 6 – 8)
Khu vực chịu ảnh hưởng: Quảng Ninh, Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc.
Đặc điểm nổi bật: Bão thường hình thành trên Tây Bắc Thái Bình Dương, đi vào Vịnh Bắc Bộ, gây gió mạnh, mưa lớn diện rộng. Nguy cơ cao là lũ quét và sạt lở đất tại vùng núi.
Giữa mùa (Tháng 9 – 11): Cao điểm Trung Bộ
Khu vực chịu ảnh hưởng: Thanh Hóa đến Bình Thuận, tập trung mạnh nhất từ Hà Tĩnh đến Quảng Ngãi.
Đặc điểm nổi bật: Đây là giai đoạn khốc liệt nhất của mùa bão. Bão thường đổ bộ trực tiếp, kết hợp với không khí lạnh và địa hình núi dốc ven biển, gây mưa cực lớn, lũ chồng lũ và ngập sâu kéo dài.
Cuối mùa (Tháng 11 – 12)
Khu vực chịu ảnh hưởng: Ninh Thuận, Bình Thuận, TP.HCM và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long như Cà Mau, Bạc Liêu.
Đặc điểm nổi bật: Tần suất bão thấp hơn, nhưng mức độ rủi ro không hề nhỏ. Bão muộn thường hình thành gần xích đạo, di chuyển nhanh, gây mưa lớn, triều cường và ngập đô thị. Do ít gặp bão, khu vực này thường chủ quan trong công tác phòng tránh, làm gia tăng thiệt hại.
Xem thêm: Lũ lụt thường xảy ra ở đâu tại Việt Nam?
ENSO ảnh hưởng đến chu kỳ bão hàng năm ở Việt Nam ra sao?
Khi nói đến câu hỏi “bão thường vào tháng mấy”, các nhà khí tượng không thể bỏ qua ENSO. Đây là hệ thống dao động khí hậu quy mô toàn cầu, có tác động trực tiếp đến số lượng, cường độ và thời điểm xuất hiện bão nhiệt đới trên Biển Đông. ENSO gồm ba trạng thái chính: La Niña, El Niño và Neutral (trung tính). Mỗi trạng thái tạo ra một kịch bản mùa bão rất khác nhau.
La Niña: Mùa bão dày và mưa nhiều
Trong các năm La Niña, nhiệt độ mặt nước biển khu vực xích đạo Thái Bình Dương giảm, nhưng Biển Đông lại thuận lợi hơn cho bão phát triển. Đặc điểm điển hình:
- Số lượng bão cao hơn trung bình, khoảng 8 – 9 cơn mỗi năm
- Bão tập trung mạnh vào nửa cuối mùa, đặc biệt tháng 10 – 12
- Miền Trung chịu ảnh hưởng nặng nề
- Lượng mưa tăng 10 – 30%, nguy cơ lũ lụt và sạt lở cao
Với La Niña, mùa bão thường kéo dài và dồn dập, ít khoảng nghỉ.
El Niño: Ít bão hơn nhưng không hề an toàn
Ngược lại, El Niño làm nhiệt độ nước biển tăng bất thường, khiến số lượng bão giảm. Đặc điểm chính:
- Trung bình chỉ khoảng 5 – 6 cơn bão mỗi năm
- Bão xuất hiện thưa hơn, mùa bão có vẻ yên ắng
- Tuy nhiên, cường độ bão có xu hướng mạnh hơn
- Quỹ đạo bão khó lường, dễ xuất hiện siêu bão hoặc bão trái mùa
El Niño không có nghĩa là an toàn. Ít bão, nhưng mỗi cơn đều tiềm ẩn rủi ro lớn.
Trạng thái Neutral năm 2026: Mùa bão khó đoán nhất
Theo các trung tâm dự báo khí hậu quốc tế, năm 2026 nhiều khả năng rơi vào trạng thái ENSO trung tính (Neutral), giai đoạn chuyển tiếp giữa La Niña và El Niño. Điều này tạo ra một mùa bão thiếu quy luật rõ ràng:
- Bão có thể xuất hiện rải rác suốt mùa
- Không tập trung rõ vào tháng 9 – 10 như trung bình nhiều năm
- Quỹ đạo phức tạp, thay đổi nhanh do thiếu các dòng dẫn khí quyển ổn định
- Khó dự báo sớm cả về thời điểm lẫn khu vực ảnh hưởng
Với ENSO trung tính, câu hỏi bão thường vào tháng mấy chỉ còn mang tính tham khảo. Theo dõi dự báo ngắn hạn và cảnh báo sớm trở thành yếu tố quyết định an toàn.
Mùa bão Việt Nam đang thay đổi ra sao dưới tác động của biến đổi khí hậu?
Biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm thay đổi những quy luật quen thuộc về bão ở Việt Nam. Câu hỏi bão thường vào tháng mấy vì thế không còn có một đáp án cố định như trước. Thực tế quan sát trong nhiều thập kỷ cho thấy mùa bão đang dịch chuyển, kéo dài và mạnh hơn.
Dữ liệu khí tượng khoảng 50 năm gần đây cho thấy quỹ đạo bão ngày càng lệch về các vĩ độ thấp. Nói cách khác, bão không chỉ tập trung ở Bắc Bộ và Trung Bộ như trước, mà Nam Trung Bộ và Nam Bộ cũng đối mặt rủi ro cao hơn. Những khu vực từng được xem là ít bão nay buộc phải đưa bão nhiệt đới vào kịch bản phòng chống thiên tai thường xuyên.
Trước đây, mùa bão Việt Nam thường kết thúc vào tháng 11. Hiện nay, nhiều năm ghi nhận bão muộn xuất hiện trong tháng 12, thậm chí lan sang đầu năm sau. Sự kéo dài này liên quan trực tiếp đến:
- Nhiệt độ mặt nước biển tăng
- Không khí lạnh đến muộn và yếu hơn
- Sự biến động của các hệ thống khí quyển quy mô lớn
Đặc biệt khi đại dương ấm lên khoảng 1°C, lượng hơi nước trong khí quyển tăng mạnh. Điều này dẫn đến:
- Lượng mưa trong bão tăng thêm 7 – 10%
- Sức gió có thể mạnh hơn khoảng 10%
- Nguy cơ ngập lụt, lũ quét và sạt lở đất tăng cao
Thực tế cho thấy, trong nhiều cơn bão gần đây, mưa lớn và ngập lụt mới là nguyên nhân gây thiệt hại nghiêm trọng, chứ không chỉ là gió mạnh.
Mùa bão ở Việt Nam không còn là một khung thời gian cố định như trước đây. Dù về cơ bản vẫn kéo dài từ tháng 6 đến tháng 11, với cao điểm rơi vào tháng 9 – 10, nhưng ENSO và biến đổi khí hậu đang khiến mùa bão dịch chuyển, kéo dài và khó dự báo hơn. Bão xuất hiện muộn hơn, quỹ đạo phức tạp hơn và mức độ nguy hiểm không chỉ đến từ gió mạnh mà còn từ mưa lớn, ngập lụt và lũ chồng lũ.
