Năm 2025 được ghi nhận là một năm thiên tai lịch sử tại Việt Nam. Chỉ tính đến tháng 12, các trận lũ lụt đã cướp đi sinh mạng và làm mất tích 420 người, gây thiệt hại kinh tế ước tính lên đến 99.469 tỷ đồng, cao hơn 1,1 lần so với năm 2024. Những con số này không chỉ là thống kê khô khan mà là lời cảnh báo nghiêm trọng: “Lũ lụt thường xảy ra ở đâu?” là câu hỏi sống còn, liên quan trực tiếp đến sự an toàn của mỗi gia đình. Bài viết này 3Di cung cấp bản đồ rủi ro chi tiết từ Bắc vào Nam, đồng thời cập nhật các điểm nóng ngập úng đô thị mới nhất năm 2025, giúp bạn chủ động phòng tránh và bảo vệ bản thân.
Tại sao Việt Nam là quốc gia chịu rủi ro lũ lụt cao toàn cầu?
Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài 3.260 km cùng hệ thống sông ngòi dày đặc. Địa hình này vừa là lợi thế vừa là thách thức: “Sáng chắn bão, chiều ngăn lũ” nhưng cũng khiến nước ta dễ bị ngập lụt khi mưa lớn hoặc triều cường kết hợp với biến đổi khí hậu.
Theo dữ liệu từ Visual Capitalist và nghiên cứu trên tạp chí Nature, Việt Nam đứng thứ ba thế giới về tỷ lệ dân số phơi nhiễm với rủi ro lũ lụt, chỉ sau Hà Lan và Bangladesh.
| Xếp hạng | Quốc gia | Tỷ lệ dân số phơi nhiễm | Đặc điểm rủi ro chính |
|---|---|---|---|
| 1 | Hà Lan | 58,7% | Nước biển dâng, đê biển vỡ |
| 2 | Bangladesh | 57,5% | Lũ sông Hằng – Brahmaputra, bão |
| 3 | Việt Nam | 46,0% | Bão, lũ sông, lũ quét, triều cường |
| 4 | Ai Cập | 40,5% | Nước biển dâng tại châu thổ sông Nile |
| 5 | Myanmar | 39,9% | Bão và lũ lụt vùng châu thổ |
Trước khi đi sâu vào từng vùng miền, bạn cần phân biệt nhanh 4 hình thái lũ chính đang đe dọa trực tiếp đến đời sống người Việt:
- Lũ sông: Nước dâng từ từ, phổ biến ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long.
- Lũ quét: Xảy ra nhanh, nguy hiểm tại vùng núi Tây Bắc, Tây Nguyên và miền Trung, có khả năng phá hủy lớn.
- Ngập úng đô thị: Thường gặp ở Hà Nội và TP.HCM khi mưa lớn vượt quá khả năng thoát nước của hệ thống cống rãnh.
- Lũ triều cường: Nước biển dâng gây ngập ngay cả khi trời không mưa, phổ biến ở TP.HCM và các tỉnh ven biển miền Tây.
Lũ lụt thường xảy ra ở đâu tại miền Bắc?
Tại miền Bắc Việt Nam, lũ lụt thường xảy ra mạnh nhất ở khu vực Đồng bằng sông Hồng, với cao điểm vào tháng 7-8, trùng mùa mưa bão. Trước đây, rủi ro chính là lũ sông Hồng và nguy cơ vỡ đê. Nhưng hiện nay, mối đe dọa lớn hơn với người dân Thủ đô lại là ngập úng đô thị. Chỉ cần mưa lớn, nhiều tuyến phố trung tâm Hà Nội nhanh chóng chìm trong nước.
Vì sao rủi ro lũ lụt tại Hà Nội đang thay đổi?
- Bê tông hóa đô thị diễn ra quá nhanh, làm giảm diện tích thấm nước tự nhiên.
- Hệ thống thoát nước Hà Nội được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước, chỉ đáp ứng lượng mưa khoảng 50 mm.
- Mưa cực đoan do biến đổi khí hậu ngày càng xuất hiện dày hơn và cường độ mạnh hơn.
Khi các yếu tố này kết hợp, chỉ trong thời gian ngắn, nhiều tuyến phố có thể biến thành dòng chảy tạm thời, gây tê liệt giao thông và tăng rủi ro tai nạn.
Theo ghi nhận từ Công ty Thoát nước Hà Nội, các khu vực dưới đây thường xuyên ngập sâu khi mưa lớn trên 50 mm trong 2 giờ:
- Quận Hoàng Mai: Phố Nguyễn Chính; đường Minh Khai (khu vực chân cầu Vĩnh Tuy).
- Quận Cầu Giấy: Phố Hoa Bằng; Phan Văn Trường (khu chợ Xanh).
- Quận Hoàn Kiếm – Ba Đình: Ngã tư Phan Bội Châu – Lý Thường Kiệt; phố Cao Bá Quát (trước Công ty Môi trường đô thị).
- Quận Đống Đa: Phố Nguyễn Khuyến (khu vực Văn Miếu).
- Quận Nam Từ Liêm: Phố Đỗ Đức Dục; Đại lộ Thăng Long (các hầm chui dân sinh).
- Quận Tây Hồ: Phố Thụy Khuê (dốc La Pho).
- Quận Long Biên: Phố Ngọc Lâm; Hoàng Như Tiếp.
Lưu ý: Tại các khu vực như Thụy Khuê hay Phan Bội Châu – Lý Thường Kiệt, việc thi công các dự án thoát nước và đường sắt đô thị (Metro) vẫn đang diễn ra. Điều này làm dòng chảy bị cản trở, khiến nước rút chậm hơn so với các khu vực khác, ngay cả sau khi mưa đã tạnh.
Lũ lụt thường xảy ra ở đâu tại miền Trung?
Miền Trung Việt Nam thường được gọi là chiếc đòn gánh của đất nước. Đây cũng là khu vực chịu lũ lụt khốc liệt nhất, với tần suất cao và mức độ tàn phá lớn, đặc biệt trong mùa mưa bão từ tháng 9 đến tháng 11.
Đặc điểm địa hình của khu vực miền Trung là nguyên nhân cốt lõi gây ra hiện tượng lũ lên nhanh, rút chậm:
- Hệ thống sông ngắn và dốc, như sông Gianh, sông Hương, sông Thu Bồn, khiến nước từ dãy Trường Sơn đổ xuống hạ lưu trong thời gian rất ngắn.
- Đồng bằng ven biển hẹp, phía trước lại bị chặn bởi các cồn cát và đầm phá ven biển, làm nước khó thoát ra biển.
Khi mưa lớn kéo dài, nước dồn ứ trong khu dân cư, tạo nên hiện tượng “túi lũ”, khiến ngập sâu và kéo dài nhiều ngày.
Thảm họa thường trở nên nghiêm trọng khi mưa bão lớn trùng thời điểm xả lũ hồ chứa thủy điện. Dù quy trình vận hành liên hồ đã được điều chỉnh chặt chẽ hơn, nhưng trong các tình huống cực đoan, việc xả lũ để bảo vệ an toàn đập là bắt buộc. Khi đó, vùng hạ du phải gánh chịu tác động kép: nước từ thượng nguồn và nước xả cùng lúc dâng cao.
Theo Tổng cục Khí tượng Thủy văn, các khu vực sau đang nằm trong nhóm nguy cơ cao về lũ quét và sạt lở đất:
- TP. Đà Nẵng: Huyện Hòa Vang, đặc biệt khu vực xã Bà Nà.
- Quảng Nam: Huyện Nam Trà My (các xã Trà Leng, Trà Vân) và Bắc Trà My.
- Quảng Ngãi: Các huyện Sơn Hà, Ba Tơ, Minh Long.
Để kiểm tra chính xác xã hoặc phường bạn đang sinh sống có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất trong 6 giờ tới hay không, hãy theo dõi bản đồ cảnh báo thời gian thực (website: luquetsatlo.nchmf.gov.vn) do cơ quan khí tượng cung cấp. Điều này giúp bạn chủ động sơ tán và giảm thiểu rủi ro về người và tài sản.
Lũ lụt thường xảy ra ở đâu tại miền Nam?
Tại miền Nam Việt Nam, lũ lụt không còn đơn thuần là hiện tượng tự nhiên mang lại lợi ích. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và tác động từ con người, lũ đang chuyển dần từ mùa nước nổi giàu phù sa sang nguồn rủi ro lớn đối với sinh kế và đô thị.
Trước đây, mùa nước nổi kéo dài từ tháng 7 đến tháng 11 âm lịch, mang theo phù sa, tôm cá và giúp cải tạo đất nông nghiệp. Hiện nay, quy luật này bị phá vỡ bởi:
- Hệ thống đập thủy điện thượng nguồn sông Mekong, làm thay đổi dòng chảy tự nhiên.
- Nước biển dâng và thời tiết cực đoan, khiến lũ đến muộn nhưng dâng cao bất thường.
Hệ quả là hạn hán kéo dài xen kẽ ngập lụt cực đoan, kèm theo sạt lở bờ sông, bờ kênh ngày càng nghiêm trọng tại các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ.
Tại TP.HCM, ngập lụt chủ yếu không đến từ mưa lớn mà từ triều cường. Mực nước triều đã ghi nhận đỉnh lịch sử 1,78 m, kết hợp với sụt lún nền đất (nhiều khu vực lún tới 8 cm mỗi năm). Vì vậy, ngay cả trong những ngày nắng, nhiều tuyến đường vẫn chìm trong nước.
Ngập triều cường tại TP.HCM là kết quả của ba yếu tố chồng lấn:
- Nước sông Sài Gòn dâng cao theo chu kỳ triều.
- Địa hình thấp và hệ thống thoát nước hạn chế.
- Sụt lún đô thị do khai thác nước ngầm kéo dài.
Dưới đây là các vùng rốn ngập triều cường tại thành phố Hồ Chí Minh:
| Khu vực | Tuyến đường ngập nặng | Đặc điểm ngập |
|---|---|---|
| Quận 7 | Trần Xuân Soạn, Huỳnh Tấn Phát, Lê Văn Lương | Nước từ kênh Tẻ tràn qua bờ kè, ngập sâu trên 0,5 m. |
| Huyện Nhà Bè | Phạm Hữu Lầu, Đào Sư Tích | Thường xuyên bị chia cắt, nước tràn vào nhà dù đã nâng nền. |
| Quận Bình Thạnh | Khu vực Thanh Đa, Ung Văn Khiếm | Ngập do triều cường kết hợp mực nước sông Sài Gòn dâng cao. |
| TP. Thủ Đức | Khu Thảo Điền (đường Quốc Hương) | Khu dân cư cao cấp nhưng cao trình thấp hơn mực triều. |
Câu hỏi “Lũ lụt thường xảy ra ở đâu?” đã có câu trả lời rõ ràng: từ đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM, đến vùng ven sông, ven biển và miền núi miền Trung. Lũ sông, lũ quét, ngập úng đô thị hay triều cường đều đang diễn ra thường xuyên hơn dưới tác động của biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh.
